Blog
Prostat Kanserinden Korunma Yolları
Prostat kanserinde değiştirilebilen ve değiştirilemeyen risk etkenleri, yaşam düzeninin rolü ve erken tanı için PSA değerlendirmesinin yeri anlatılır.
Prostat kanserinde riskin tamamı ortadan kaldırılamaz; yaş, aile öyküsü ve genetik yatkınlık değiştirilemez. Ancak beslenme, kilo ve sigara gibi değiştirilebilir etkenler üzerinde çalışılabilir. Korunmanın ikinci ayağı erken tanıdır: hastalık erken evrede genellikle belirti vermez.
Riski belirleyen etkenler
Prostat kanserinde risk etkenlerini iki grupta düşünmek gerekir. Bu ayrım, neyin elimizde olduğunu gösterir.
Değiştirilemeyen etkenler. Yaş en güçlü etkendir; sıklık ellili yaşlardan sonra belirgin biçimde artar. Ailede birinci derece akrabada prostat kanseri bulunması riski yükseltir; birden fazla akrabada varsa risk daha da artar. Bazı genetik değişiklikler de yatkınlık oluşturur.
Değiştirilebilir etkenler. Kilo fazlası, hareketsiz yaşam, sigara ve doymuş yağdan zengin beslenme düzeni bu gruptadır. Bu etkenlerin bir kısmı hastalığın ortaya çıkışından çok, saptandığında daha ileri evrede olmasıyla ilişkilendirilmiştir.
Bu ayrım şunu söyler: risk sıfırlanamaz, ama üzerine çalışılabilecek bir alan vardır.
Yaşam düzeninin yeri
Bu alandaki kanıtlar tek bir besinin ya da alışkanlığın belirleyici olduğunu göstermez. Etkili olan, bütünsel bir düzendir.
Kilo yönetimi. Aşırı kilo, ileri evrede saptanma olasılığıyla ilişkilendirilmiştir. Kilo kontrolü aynı zamanda kalp ve damar sağlığını da destekler.
Beslenme. Sebze ve meyveden zengin, doymuş yağ ve işlenmiş kırmızı etten fakir bir düzen önerilir. Domates, brokoli ve balık gibi besinlerin yer aldığı beslenme kalıpları çalışılmıştır; ancak hiçbiri tek başına koruyucu bir önlem olarak sunulamaz.
Hareket. Düzenli fiziksel etkinlik hem kilo kontrolüne hem genel sağlığa katkı verir.
Sigara. Sigarayı bırakmak, prostat kanserinde daha kötü seyirle ilişkilendirilen bir etkeni ortadan kaldırır.
Takviyeler. Rutin önerilen koruyucu bir takviye bulunmamaktadır. Yüksek doz bazı takviyelerin beklenenin tersi sonuçlar doğurabileceği gösterilmiştir. Kullanılacak her ürün hekime bildirilmelidir.
Erken tanı korunmanın parçasıdır
Erken evre prostat kanseri genellikle sessizdir. İdrar şikâyetleri çoğunlukla iyi huylu prostat büyümesinden kaynaklanır ve kanserin habercisi değildir. Bu nedenle belirti çıkmasını beklemek erken tanı fırsatını kaçırır.
Değerlendirme PSA kan testi ve parmakla rektal muayeneye dayanır; bu tetkiklerin kapsamı ürolojide yapılan testler rehberinde anlatılır. PSA prostata özgüdür ancak kansere özgü değildir: iyi huylu büyüme, enfeksiyon ve yakın zamanda geçirilmiş bir girişim de değeri yükseltebilir. Bu yüzden tek bir yüksek ölçüme dayanarak biyopsi kararı verilmez.
Tarama kararı hastayla birlikte alınır. Erken tanının yararları ile gereksiz tanı ve gereksiz tedavi olasılığı birlikte konuşulur. Genel yaklaşım elli yaş civarında konuyu gündeme almak, ailede öykü varsa bu yaşı öne çekmektir.
Sürecin ayrıntısı prostat kanseri sayfasında, biyopsi yöntemi MR füzyon prostat biyopsisi sayfasında anlatılır.
Sık duyulan yanlış bilgiler
Bu konuda üç yanlış sık tekrarlanır.
Birincisi, prostat büyümesinin zamanla kansere dönüşeceği düşüncesidir. İkisi farklı hastalıktır; biri diğerine dönüşmez.
İkincisi, PSA yüksekliğinin kanser tanısı sayılmasıdır. PSA birçok nedenle yükselir ve tek başına tanı koydurmaz.
Üçüncüsü, belirti olmadığı sürece kontrole gerek olmadığı inancıdır. Erken evre hastalık genellikle sessizdir; kontrolün amacı da tam olarak budur.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme ertelenmemelidir:
- İdrar akımında bozulma, gece idrara kalkma sayısında artış
- İdrarda ya da menide kan görülmesi
- Kemik ağrısıyla birlikte idrar şikâyetleri
- Ailede prostat kanseri öyküsü bulunması
Elli yaş üzerindeki erkeklerde prostat değerlendirmesi şikâyet olmasa da konuşulur. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Prostat kanseri tamamen önlenebilir mi?
Hayır. Yaş, aile öyküsü ve genetik yatkınlık gibi değiştirilemeyen etkenler vardır. Yapılabilecek olan, değiştirilebilir riskleri azaltmak ve hastalığı erken evrede yakalayacak izlemi sürdürmektir.
Kaç yaşında PSA baktırmalıyım?
Genel yaklaşım elli yaş civarında konuyu hekimle konuşmaktır. Ailesinde prostat kanseri bulunanlarda bu yaş daha erkene alınır. Karar, yararları ve olası gereksiz tanı riski birlikte değerlendirilerek verilir.
Prostat büyümesi ileride kansere dönüşür mü?
Dönüşmez. İyi huylu prostat büyümesi ile prostat kanseri farklı hastalıklardır ve prostatın farklı bölgelerinden kaynaklanır. İkisi aynı kişide birlikte bulunabilir; bu bir dönüşüm değil birlikteliktir.
Besin takviyeleri koruyucu mudur?
Rutin kullanımı önerilen, koruyucu etkisi kesinleşmiş bir takviye bulunmamaktadır. Bazı yüksek doz takviyelerin yarardan çok zarar verebileceğini gösteren çalışmalar vardır. Kullanmadan önce hekime bildirilmelidir.
Yazan ve tıbbi olarak gözden geçiren: Prof. Dr. Murat Tuncer — Üroloji, İstanbul
Son gözden geçirme: · Bir sonraki gözden geçirme: 2027-09
Site editörü: mail@drmurattuncer.com · Editoryal politikamız
Kaynaklar
Randevu
Buradaki bilgiler geneldir. Sizin durumunuzda ne anlama geldiği muayene ve gereken tetkiklerden sonra netleşir. Varsa önceki tetkik ve raporlarınızı yanınızda getirin.