Tedaviler · İdrar Kaçırma
Çocuklarda Enürezis (Gece Altını Islatma)
5 yaşından büyük çocuklarda görülen gece altını ıslatmanın (nokturnal enürezis) nedenleri, ne zaman ürolojik değerlendirme gerektiği ve alarm/ilaç tedavisi dahil tedavi basamakları anlatılır.
Enürezis (gece altını ıslatma), 5 yaşından büyük bir çocuğun uykuda farkında olmadan idrar kaçırmasıdır. Çoğu olguda altta yatan bir hastalık yoktur (monosemptomatik enürezis) ve mesane-uyanma refleksinin olgunlaşma sürecine bağlıdır; tedavi davranışsal önlemlerle başlar, yeterli yanıt alınamazsa alarm veya ilaç tedavisi eklenir.
Enürezis nedir?
Enürezis, 5 yaşından büyük bir çocuğun, gece uykuda farkında olmadan idrar kaçırmasıdır. Uluslararası Çocuk Kontinans Derneği (ICCS) sınıflamasına göre iki ana tip vardır. Gündüz idrar şikâyeti olmadan yalnızca gece görülen tipe monosemptomatik enürezis denir. Gündüz sıkışma veya sık idrara çıkma gibi belirtilerin eşlik ettiği tipe ise nonmonosemptomatik enürezis denir. Çocuğun en az 6 ay kuru kaldıktan sonra yeniden ıslatmaya başlaması ayrı bir grup oluşturur: sekonder enürezis. Bu grup genellikle ek bir değerlendirme gerektirir.
Enürezis, çocukların büyük çoğunluğunda yaşla birlikte kendiliğinden düzelir; ancak devam eden olgularda çocuğun özgüveni ve sosyal yaşamı üzerindeki etkisi nedeniyle değerlendirme ve destekleyici tedavi önerilir.
Neden oluşur?
Gece idrar üretiminin fazla olması. Uyku sırasında idrar üretimini azaltan antidiüretik hormonun (ADH) salınımı bazı çocuklarda yeterince olgunlaşmamış olabilir. Bu durumda gece üretilen idrar miktarı mesane kapasitesini aşabilir.
Uyanma refleksinin gelişmemiş olması. Mesane dolduğunda beyne bir uyarı gider; bu uyarı normalde derin uykudan uyanmayı tetikler. Bazı çocuklarda bu refleks yaşıtlarına göre daha geç olgunlaşır.
Genetik yatkınlık. Ailede (anne veya babada) çocukluk döneminde enürezis öyküsü bulunması, çocukta enürezis görülme olasılığını belirgin şekilde artırır.
Küçük mesane kapasitesi veya gündüz mesane bulguları. Bazı çocuklarda işlevsel mesane kapasitesi yaşıtlarına göre daha küçüktür veya gündüz aşırı aktif mesane bulguları enüreziyle birlikte görülebilir (nonmonosemptomatik tip).
Eşlik eden durumlar. Kabızlık, idrar yolu enfeksiyonu veya uyku apnesi gibi durumlar nadiren enürezise katkıda bulunabilir; bu nedenle değerlendirmede bu olasılıklar da gözden geçirilir.
Hangi belirtiler görülür?
- 5 yaşından büyük bir çocukta, uykuda farkında olmadan tekrarlayan idrar kaçırma
- Haftada birden fazla gece görülen ıslatma
- Monosemptomatik olgularda gündüz herhangi bir idrar şikâyetinin olmaması
- Nonmonosemptomatik olgularda gündüz ani sıkışma, sık idrara çıkma veya iç çamaşırına damlama gibi ek belirtiler
- Önceden en az 6 ay kuru kalmış bir çocukta ıslatmanın yeniden başlaması (sekonder enürezis)
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- 5-6 yaşından sonra da düzenli devam eden gece ıslatmasında
- Gündüz idrar şikâyeti (sıkışma, sık idrara çıkma) eşlik ettiğinde
- Önceden kuru kalmış bir çocukta ıslatmanın yeniden başlaması durumunda (sekonder enürezis)
- İdrar yaparken yanma, ateş veya kanlı idrar gibi enfeksiyon bulguları eşlik ettiğinde
- Aşırı susama, kilo kaybı gibi diyabeti düşündüren bulgular varlığında
Değerlendirme ve tedavi seçenekleri
Değerlendirme öykü, fizik muayene ve gerektiğinde idrar tahliliyle yapılır. Öyküde enürezis tipi, aile öyküsü, gündüz belirtileri ve kabızlık varlığı sorgulanır. Nonmonosemptomatik veya sekonder olgularda ek inceleme gerekebilir.
Davranışsal önlemler (ilk basamak). Akşam sıvı alımının düzenlenmesi, düzenli işeme programı, kabızlığın tedavisi ve pozitif pekiştirme (ödüllendirme, suçlamadan kaçınma) ilk basamağı oluşturur.
Alarm tedavisi. Alarm cihazları, çocuğun ıslatmaya başladığı anı algılayıp uyandırır. ICCS standardizasyon belgesine göre bu yöntem, uzun vadeli kalıcılık açısından en yüksek başarı oranına sahip yöntemlerden biridir; düzenli ve tutarlı kullanım gerektirir.
İlaç tedavisi. Desmopressin, gece idrar üretimini azaltan bir hormon analoğudur. Özellikle alarm tedavisinin uygulanamadığı veya kamp/misafirlik gibi hızlı sonuç istenen durumlarda kullanılabilir. Nonmonosemptomatik olgularda gündüz mesane bulguları için ayrıca aşırı aktif mesane yaklaşımına benzer bir değerlendirme gerekebilir.
Destekleyici yaklaşım. İlk basamak ve standart tedavilere ek olarak bazı ailelerde tamamlayıcı bir destek seçeneği olarak akupunktur gündeme gelebilir; bu yöntem alarm veya ilaç tedavisinin yerine değil, yeterli yanıt alınamayan olgularda ek destek olarak değerlendirilir.
Tedavi kararı; enürezis tipi, çocuğun yaşı ve ailenin uyum kapasitesine göre kişiselleştirilir. Sonuç kişiden kişiye değişir; bu sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kaç yaşına kadar gece altını ıslatma normal kabul edilir?
5 yaşına kadar gece altını ıslatma gelişimsel olarak normal kabul edilir ve genellikle tedavi gerektirmez. 5 yaşından sonra devam eden, haftada birden fazla gece tekrarlayan ıslatma enürezis olarak değerlendirilir.
Enürezis tek bir tip midir?
Hayır. Gündüz idrar şikâyeti olmadan yalnızca gece görülen tipe monosemptomatik enürezis, gündüz sıkışma veya sık idrara çıkma gibi belirtilerin eşlik ettiği tipe ise nonmonosemptomatik enürezis denir; ikisi farklı değerlendirme ve tedavi yaklaşımı gerektirir.
Enürezis çocuğun psikolojik bir sorunu mudur?
Hayır, ebeveyn tutumu veya psikolojik bir sorun enürezisin doğrudan nedeni değildir; bu, mesane-uyanma refleksinin olgunlaşma sürecine bağlı, sıklıkla ailesel yatkınlığı olan bir durumdur. Ancak uzun süren enürezis çocukta özgüven ve sosyal etkiler yaratabileceğinden destekleyici bir yaklaşımla ele alınmalıdır.
Tedaviye ilk olarak nereden başlanır?
İlk basamak, sıvı alışkanlıklarının düzenlenmesi, düzenli işeme programı ve kabızlık gibi eşlik eden durumların tedavisi gibi davranışsal önlemlerdir. Yeterli yanıt alınamazsa alarm tedavisi veya ilaç tedavisi (desmopressin gibi) gündeme gelir.
Alarm tedavisi nasıl işler?
Alarm cihazı, çocuğun altını ıslatmaya başladığı anı algılayarak uyandırır; zamanla çocuğun mesane dolgunluğuna karşı kendiliğinden uyanmayı öğrenmesini hedefler. ICCS standardizasyon belgesine göre uzun vadeli kalıcılık açısından en yüksek başarı oranına sahip yöntemlerden biridir.
Ne zaman ürolojik değerlendirme gerekir?
Gündüz idrar şikâyeti eşlik ediyorsa, 5-6 yaşından sonra da devam ediyorsa, önceden kuru olan bir çocukta yeniden başlıyorsa (sekonder enürezis) veya idrar yolu enfeksiyonu şüphesi varsa değerlendirme önerilir.
Yazan ve tıbbi olarak gözden geçiren: Prof. Dr. Murat Tuncer — Üroloji, İstanbul
Son gözden geçirme: · Bir sonraki gözden geçirme: 2027-09
Site editörü: mail@drmurattuncer.com · Editoryal politikamız
Kaynaklar
Randevu
Buradaki bilgiler geneldir. Sizin durumunuzda ne anlama geldiği muayene ve gereken tetkiklerden sonra netleşir. Varsa önceki tetkik ve raporlarınızı yanınızda getirin.