Erkekte Testosteron Eksikliği

Testosteron eksikliği nedir?

Testosteron eksikliği, testislerin yeterli testosteron üretememesi (primer hipogonadizm) veya hipofiz/hipotalamus düzeyindeki bir bozukluk nedeniyle testis uyarımının yetersiz kalması (sekonder hipogonadizm) sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Erişkin erkeklerde en sık görülen biçimi, yaşla ilişkili ve genellikle obezite, kronik hastalık gibi etkenlerle birlikte ortaya çıkan geç başlangıçlı hipogonadizmdir.

Endocrine Society Klinik Uygulama Kılavuzu'na göre tanı iki bileşene dayanır: testosteron eksikliğiyle uyumlu belirti ve bulguların varlığı, ve sabah erken saatte alınan kanda tekrarlanan ölçümlerle doğrulanmış düşük total testosteron düzeyi. Belirti olmadan yalnızca düşük bir laboratuvar değeri, ya da belirti olmasına rağmen normal testosteron düzeyi, tek başına tanı koydurmaz.

Neden oluşur?

Yaşla ilişkili azalma. Testosteron üretimi yaşla birlikte kademeli olarak azalabilir; bu, geç başlangıçlı hipogonadizm olarak adlandırılır ve sıklıkla diğer risk etkenleriyle birlikte görülür.

Obezite ve metabolik sendrom. Aşırı kilo, özellikle karın bölgesi yağlanması, hormonal dengeyi olumsuz etkileyerek testosteron düzeyini düşürebilir.

Primer hipogonadizm. Testislere ait doğrudan bir bozukluk (genetik, travma, enfeksiyon, kemoterapi sonrası gibi) testosteron üretimini doğrudan azaltabilir.

Sekonder hipogonadizm. Hipofiz veya hipotalamus düzeyindeki bir bozukluk, testisleri uyaran hormonların yetersiz salgılanmasına ve dolayısıyla testosteron eksikliğine yol açabilir.

Kronik hastalık ve ilaç kullanımı. Kontrolsüz diyabet, kronik böbrek/karaciğer hastalığı, uzun süreli opioid veya kortikosteroid kullanımı testosteron düzeyini düşürebilir.

Hangi belirtiler görülür?

• Cinsel istekte (libido) belirgin azalma
• Sertleşme sorunu veya sabah ereksiyonlarının sıklığında azalma
• Sürekli yorgunluk ve enerji düşüklüğü
• Kas kütlesinde azalma, karın bölgesinde yağlanmada artış
• Ruh hali değişiklikleri, motivasyon ve konsantrasyon güçlüğü
• Uzun süreli eksiklikte kemik yoğunluğunda azalma

Bu belirtilerin tümü başka nedenlerle de ortaya çıkabilir; bu nedenle tanı, belirtilerin varlığı tek başına değil, laboratuvar doğrulamasıyla birlikte konur.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

• Yukarıdaki belirtilerin birkaçı bir arada ve birkaç aydan uzun süredir devam ediyorsa
• Belirgin libido kaybı veya sertleşme sorunu, yorgunluk ve kas kütlesi kaybıyla birlikte görülüyorsa
• Bilinen bir hipofiz hastalığı, testis travması veya kemoterapi öyküsü varsa

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme, öykü ve fizik muayeneyle birlikte sabah erken saatte (genellikle 08:00-10:00 arası) alınan kanda total testosteron ölçümüyle başlar. İlk ölçüm düşük çıkarsa, tanının doğrulanması için ölçüm tekrarlanır; gerektiğinde LH, FSH ve prolaktin gibi ek hormon tetkikleri, nedeni (primer/sekonder) ayırt etmek için istenir.

Yaşam tarzı düzenlemeleri. Kilo yönetimi ve eşlik eden kronik hastalıkların (diyabet, uyku apnesi gibi) kontrolü, bazı hastalarda testosteron düzeyini bir miktar iyileştirebilir.

Testosteron replasman tedavisi (TRT). Tanı doğrulanmış ve belirgin belirtileri olan hastalarda TRT değerlendirilir; jel, enjeksiyon gibi farklı uygulama biçimleri mevcuttur. TRT öncesinde ve tedavi boyunca PSA, hematokrit ve genel kardiyovasküler risk düzenli olarak izlenir; aktif prostat kanseri şüphesi olan hastalarda TRT başlanmaz.

Cinsel isteksizliğin ayrıca değerlendirilmesi. Testosteron eksikliği doğrulanmazsa veya tedaviye rağmen libido sorunu devam ederse cinsel isteksizlik sayfasındaki diğer nedenler gözden geçirilir.

Tedavi kararı; tanının kesinliği, belirtilerin şiddeti, yaş ve genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Sonuç kişiden kişiye değişir; bu sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular