Tedaviler · Erkek Kısırlığı
Azospermi
Semende hiç sperm bulunmaması anlamına gelen azospermide obstrüktif ve non-obstrüktif ayrımı, tanı basamakları ve mikro TESE dahil tedavi seçenekleri anlatılır.
Azospermi, semende (boşalma sıvısında) hiç sperm bulunmaması durumudur ve erkek kısırlığının önemli nedenlerinden biridir. Nedeni tıkanıklık (obstrüktif) mi yoksa testisteki üretimin kendisinin yetersiz olması (non-obstrüktif) mi olduğuna göre tedavi yaklaşımı tamamen farklılaşır; bu ayrım hormon profili ve gerektiğinde genetik testlerle belirlenir.
Azospermi nedir?
Azospermi, iki ayrı semen örneğinin santrifüj sonrası mikroskobik incelemesinde hiç sperm hücresi görülmemesi olarak tanımlanır. Erkek kısırlığı nedeniyle başvuran erkeklerin bir kısmında görülür ve iki ana grupta incelenir:
Obstrüktif azospermi. Testiste sperm üretimi normaldir; ancak sperm yolunun bir noktasında (epididim, vas deferens) tıkanıklık nedeniyle sperm semene ulaşamaz.
Non-obstrüktif azospermi. Testisteki sperm üretim sürecinin kendisi yetersiz veya durmuştur; yol açık olsa da üretilecek sperm yoktur. Bu ayrım, tedavi planının temelini oluşturur.
Neden oluşur?
Tıkanıklık (obstrüktif nedenler). Doğuştan vas deferens yokluğu (bazı olgularda kistik fibrozis geni ile ilişkili), geçirilmiş enfeksiyon veya ameliyata (örneğin fıtık onarımı) bağlı skar dokusu, sperm yolunu tıkayabilir.
Üretim yetersizliği (non-obstrüktif nedenler). Y kromozomu mikrodelesyonları, Klinefelter sendromu gibi genetik durumlar, geçirilmiş kemoterapi/radyoterapi, inmemiş testis öyküsü veya bilinmeyen (idiyopatik) nedenlerle testis dokusunun sperm üretme kapasitesi azalabilir.
Hormonal nedenler. Beyindeki hipofiz bezinden salgılanan uyarıcı hormonların (FSH, LH) yetersizliği, testisleri yeterince uyaramayarak sperm üretiminin durmasına yol açabilir; bu grup, hormon tedavisiyle bazen düzeltilebilir olması nedeniyle ayrıca önemlidir.
Hangi belirtiler görülür?
- Çoğu olguda hiçbir fiziksel belirti yoktur; azospermi genellikle çocuk sahibi olamama araştırması sırasında semen analiziyle fark edilir
- Bazı olgularda testis boyutunda küçülme veya kıvamında yumuşama (özellikle non-obstrüktif nedenlerde)
- Vas deferens yokluğuna bağlı obstrüktif olgularda ejakülat hacminde belirgin azalma
- Genetik nedenlere bağlı olgularda boy uzunluğu, vücut kıllanmasında azlık gibi ek bulgular görülebilir
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Bir yıldır (kadın yaşı ileri ise altı ay) korunmasız ilişkiye rağmen çocuk sahibi olamayan çiftlerde
- Semen analizinde sperm saptanmadığı bildirilen kişilerde
- Bilinen inmemiş testis öyküsü, geçirilmiş kemoterapi/radyoterapi veya genital bölge ameliyatı olanlarda erken değerlendirme için
Değerlendirme ve tedavi seçenekleri
Değerlendirme; öykü, muayene, en az iki semen analizi, hormon profili (FSH, LH, testosteron) ve gerektiğinde genetik testler ile yapılır. Testis büyüklüğü ve FSH düzeyi, obstrüktif/non-obstrüktif ayrımına yardımcı olur; kesin ayrım bazen ancak cerrahi sırasında netleşir.
Obstrüktif azospermide. Tıkanıklığın yerine göre cerrahi onarım veya doğrudan sperm elde edilmesi (örneğin epididimden) değerlendirilebilir.
Non-obstrüktif azospermide. Testiste sperm üretiminin bazı bölgelerde sınırlı düzeyde sürdüğü olgularda mikro TESE ile mikroskop altında sperm arama işlemi uygulanabilir.
Hormonal nedenlerde. Uygun olgularda hormon tedavisi ile üretimin yeniden başlatılması denenebilir; bu, hormon profiline göre seçilmiş sınırlı bir hasta grubunda uygulanır.
Sperm elde edilmesi durumunda, çiftin kadın tarafı değerlendirmesiyle birlikte yardımcı üreme teknikleri gündeme gelir. Sonuç kişiden kişiye ve altta yatan nedene göre değişir; bu sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Azospermi kesin kısırlık anlamına gelir mi?
Hayır. Obstrüktif azospermide sperm üretimi normaldir; tıkanıklığın giderilmesi veya doğrudan testisten sperm elde edilmesiyle biyolojik çocuk sahibi olma imkânı sürebilir. Non-obstrüktif olgularda da mikro TESE ile bazı hastalarda sperm bulunabilir.
Azospermi tanısı tek bir semen analizi ile konur mu?
Hayır. Tanı, en az iki ayrı semen analizinde, örneğin santrifüj edildikten sonra bile hiç sperm görülmemesiyle doğrulanır; laboratuvar hatasını dışlamak için tekrar test önemlidir.
Obstrüktif ve non-obstrüktif azospermi nasıl ayırt edilir?
Testis büyüklüğü, hormon profili (özellikle FSH), muayene bulguları ve gerektiğinde genetik testler bu ayrımı yapmaya yardımcı olur; bazı olgularda kesin ayrım ancak cerrahi sırasında netleşir.
Genetik test her hastaya gerekli mi?
Non-obstrüktif azospermi düşünülen veya ileri derecede düşük sperm sayısı olan olgularda karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyon testi önerilir; nedeni açık obstrüktif olgularda önceliği farklıdır.
Mikro TESE her azospermi olgusunda başarılı olur mu?
Hayır. Başarı oranı altta yatan nedene göre değişir; bazı non-obstrüktif olgularda testiste hiç sperm bulunamayabilir. Bu olasılık işlem öncesi açıkça konuşulur.
Tedavi tek başına yeterli mi?
Sperm elde edilmesi durumunda, çiftin kadın tarafındaki değerlendirme ve yardımcı üreme teknikleri (ICSI gibi) ile birlikte planlama gerekir; bu süreç üroloji ve kadın doğum/tüp bebek ekibiyle birlikte yürütülür.
Yazan ve tıbbi olarak gözden geçiren: Prof. Dr. Murat Tuncer — Üroloji, İstanbul
Son gözden geçirme: · Bir sonraki gözden geçirme: 2027-09
Site editörü: mail@drmurattuncer.com · Editoryal politikamız
Kaynaklar
Randevu
Buradaki bilgiler geneldir. Sizin durumunuzda ne anlama geldiği muayene ve gereken tetkiklerden sonra netleşir. Varsa önceki tetkik ve raporlarınızı yanınızda getirin.