Üroloji Muayenesi Nasıl Yapılır?

Üroloji nedir, neye bakar?

Üroloji, böbreklerden idrarın vücuttan atıldığı noktaya kadar uzanan idrar yollarının ve erkek üreme organlarının hastalıklarıyla ilgilenen cerrahi tıp dalıdır. Kelime, Yunanca "idrar" anlamına gelen ouron ile "bilim" anlamına gelen -loji ekinden türemiştir. Üroloji uzmanına ürolog denir.

Üroloji, kadınlarda ve erkeklerde idrar yollarına bakar. Erkeklerde buna ek olarak üreme organları da ürolojinin alanındadır. Muayene ve tedavi kapsamındaki başlıca organlar şunlardır:

• İdrar yolları: böbrekler, üreterler (böbrekten mesaneye idrar taşıyan kanallar), mesane (idrar kesesi) ve üretra
• Erkek üreme organları: prostat, testisler, epididim, sperm kanalları ve penis
• Böbreküstü bezleri: cerrahi tedavi gerektiren durumlarda

Ürolojinin baktığı başlıca hastalıklar şunlardır:

• Böbrek ve idrar yolu taşları
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Prostat büyümesi ve prostat iltihabı
• İdrar kaçırma ve aşırı aktif mesane
• Sertleşme sorunu, erken boşalma gibi cinsel sağlık sorunları
• Erkek kısırlığı
• Böbrek, mesane, prostat ve testis tümörleri
• Çocuklarda inmemiş testis ve sünnet

Üroloji içinde ayrı odak alanları vardır. Androloji erkek cinsel sağlığı ve kısırlıkla, çocuk ürolojisi çocuklardaki idrar yolu ve genital sorunlarla, ürolojik onkoloji ise tümörlerle ilgilenir. Endoüroloji taşların kapalı yöntemlerle tedavisine, fonksiyonel üroloji de idrar kaçırma ve mesane işlev bozukluklarına odaklanır.

Üroloji bölümüne hangi şikâyetlerle gidilir?

Sık karşılaşılan başvuru nedenleri şunlardır:

• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma veya idrar yolu enfeksiyonu şüphesi
• Böğür veya kasık ağrısı, böbrek/idrar yolu taşı şüphesi
• İdrar kaçırma veya idrarı tutmakta güçlük
• Prostatla ilgili şikâyetler (özellikle orta yaş ve üzeri erkeklerde)
• Sertleşme sorunu, erken boşalma gibi cinsel sağlık şikâyetleri
• Kısırlık değerlendirmesi kapsamında erkek faktörünün araştırılması
• İdrarda kan görülmesi (hematüri)
• Testislerde şişlik, ağrı veya ele gelen sertlik

Bu şikâyetlerden biri uzun süredir devam ediyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa, muayene olmadan öngörü yapmak yerine değerlendirilmesi önerilir. Şikâyete özel ayrıntılı bilgi için tedaviler bölümündeki ilgili başlıklara da bakılabilir.

Erkeklerde üroloji muayenesi nasıl yapılır?

Erkeklerde üroloji muayenesi çoğu ilk başvuruda aşağıdaki sırayla ilerler. Hangi adımın uygulanacağı şikâyete ve yaşa göre değişir; her hastaya her adım yapılmaz. Muayeneden önce ne yapılacağı anlatılır ve hastanın onayı alınır.

1. Öykü

Şikâyetin ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği sorulur. Geçirilmiş hastalıklar, ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve ailede böbrek taşı veya prostat hastalığı olup olmadığı da öğrenilir. Cinsel sağlıkla ilgili sorular, hastanın rahat edebileceği bir dille ve yargılamadan sorulur.

2. Genital organ muayenesi

Muayene genellikle sırtüstü yatarken veya ayakta yapılır.

• Penis: Deri, sünnet derisi ve idrar deliğinin (üretra ağzı) konumu kontrol edilir. Penis eğriliği, sertlik veya plak varlığı araştırılır; eğrilik şikâyetinde Peyronie hastalığı değerlendirilir. İdrar deliğinin olması gereken yerde olmaması (hipospadias) da bu aşamada fark edilir.
• Testisler ve skrotum (torbalık): Her iki testisin boyutu, kıvamı ve birbirine göre simetrisi elle değerlendirilir. Ele gelen sert bir kitle olup olmadığına bakılır. Torbada şişliğe yol açan durumlar incelenir.
• Varikosel ve hidrosel: Testis toplardamarlarının genişlemesi olan varikosel için muayene ayakta ve ıkınma sırasında da yapılır. Testis çevresinde sıvı birikmesi olan hidrosel ışık tutularak ayırt edilebilir.
• Kasık: Gerekirse kasık fıtığı ve lenf bezleri açısından bakılır.

3. Prostat muayenesi (parmakla rektal muayene)

Prostat, mesanenin hemen altında ve rektumun (kalın bağırsağın son bölümü) önünde yer alır. Bu nedenle elle muayenesi makat yoluyla yapılır. Hekim eldiven giyer ve kayganlaştırıcı sürer. Hasta yan yatar ya da öne eğilir. Hekim işaret parmağıyla prostatın boyutunu, kıvamını, yüzeyinin düzgün olup olmadığını ve hassasiyetini değerlendirir.

Muayene genellikle bir dakikadan kısa sürer ve ağrılı değildir; kısa süreli bir baskı hissi olabilir. Her başvuruda yapılmaz. Prostat şikâyetleri, PSA yüksekliği veya yaşa bağlı değerlendirme gerektiğinde gündeme gelir. Ayrıntılar için iyi huylu prostat büyümesi sayfasına bakılabilir.

4. İdrar akımı ve mesanenin boşalması

İdrar yapmakta zorlanma, idrarın kesik kesik gelmesi veya tam boşaltamama hissi varsa idrar akım ölçümü (üroflowmetri) yapılabilir. Bu testte hasta özel bir cihaza idrarını yapar. Cihaz akım hızını ve idrar miktarını kaydeder. Ardından mesanede kalan idrar ultrasonla ölçülebilir.

5. Cinsel sağlık değerlendirmesi

Sertleşme sorunu, erken veya geç boşalma ve cinsel isteksizlik gibi şikâyetler ayrıca değerlendirilir. Gerekirse kısa anket formları ve hormon tahlilleri istenir. Sertleşme şikâyetinde izlenen yol sertleşme sorunu sayfasında anlatılmıştır.

Mahremiyet muayenenin her aşamasında gözetilir. Hasta isterse muayene sırasında bir refakatçinin bulunmasını talep edebilir.

Kadınlarda üroloji muayenesi nasıl yapılır?

Kadınlarda muayene, şikâyete göre öykü, karın ve böğür muayenesi ile başlar. İdrar kaçırma şikâyetinde, öksürme veya ıkınma sırasında idrar kaçıp kaçmadığına bakılabilir. Gerekirse pelvik muayene yapılır. Sık istenen tetkikler idrar tahlili, idrar kültürü ve böbrek-mesane ultrasonudur. Gebelik olasılığı varsa, bazı görüntüleme yöntemlerinden önce bunun hekime bildirilmesi gerekir.

Muayenede hangi tetkikler istenebilir?

Muayene bulgularına göre aşağıdaki tetkikler gündeme gelebilir:

İdrar tahlili. Enfeksiyon, kan veya başka bulgular açısından sık istenen, hızlı sonuçlanan bir testtir.

Kan tahlili. Böbrek fonksiyonları veya prostat değerlendirmesi (PSA gibi) gerektiğinde istenebilir.

Görüntüleme. Ultrasonografi, tomografi gibi yöntemler; taş, kitle veya yapısal bir bulgu şüphesi olduğunda gündeme gelir.

Bu tetkiklerin tamamı her hastada istenmez; hangi tetkikin gerekli olduğuna öykü ve fizik muayene bulguları yön verir. Bazı şikâyetlerde tek bir muayene yeterli olurken, bazı durumlarda ek tetkik veya kontrol muayenesi planlanabilir. Testlerin ayrıntısı ürolojide yapılan testler sayfasındadır.

Ürolojiye gitmeden önce yapılması gerekenler

Muayeneden verim alınabilmesi için şu bilgilerin hazırlanması faydalı olabilir:

• Şikâyetin ne zaman başladığı ve seyri (sürekli mi, aralıklı mı)
• Düzenli kullanılan ilaçlar ve varsa alerjiler
• Daha önce çekilmiş görüntüleme veya yapılmış tahlil sonuçları (varsa)
• Ailede böbrek taşı, prostat hastalığı gibi benzer bir öykü olup olmadığı

Aç mı gidilir, tok mu? Rutin üroloji muayenesi için aç gelmek gerekmez. Açlık gerektiren bir kan tahlili planlanıyorsa randevu sırasında ayrıca bildirilir. PSA gibi bazı testlerden önce kısa süreli önlemler istenebilir; hekim bunu önceden anlatır.

İdrar. İdrar tahlili veya idrar akım ölçümü istenme ihtimaline karşı, muayeneden hemen önce idrar yapılmaması işe yarayabilir. Bu zorunlu bir hazırlık değildir; gerekirse hekim ayrıca yönlendirir.

Genital bölge. Günlük temizlik yeterlidir. Muayene için tıraş olmak veya özel bir hazırlık yapmak gerekmez.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda muayenenin geciktirilmemesi önerilir:

• İdrarda kan görülmesi
• Ateşle birlikte seyreden böğür veya kasık ağrısı (acil değerlendirme gerektirebilir)
• İdrar yapamama veya idrarı tutamama şikâyetinin aniden ortaya çıkması
• Uzun süredir devam eden idrar yolu şikâyetleri (yanma, sık idrara çıkma gibi)
• Genital bölgede yeni fark edilen şişlik, kitle veya ağrı
• Testiste ani ve şiddetli ağrı (acil değerlendirme gerektirir)

Bu belirtilerden biri varsa, kendi kendine değerlendirme yapmak yerine muayene ile netleştirilmesi önerilir. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular