Tedaviler · Prostat Hastalıkları
Kronik Prostatit (Kronik Pelvik Ağrı Sendromu)
Kronik prostatit olgularının çoğunda kültürde bakteri üremez; bu nedenle antibiyotik tek başına yetmez. Sayfada NIH sınıflaması, ayırıcı tanı, basamaklı tedavi planı ve tamamlayıcı seçeneklerin yeri anlatılır.
Kronik prostatit, olguların yaklaşık yüzde 90'ında kültürde bakteri üretilemeyen bir tablodur; bu grup kronik pelvik ağrı sendromu olarak adlandırılır. Hedef alınacak bir mikrop olmadığı için antibiyotik tek başına çoğu zaman yeterli olmaz. Tedavi, kişinin baskın şikayetine göre kurulan basamaklı ve çok yönlü bir plan gerektirir.
Kronik prostatit nedir?
Kronik prostatit, en az üç aydır süren pelvik bölge ağrısı ve idrar şikayetleriyle seyreden bir tablodur. Tek bir hastalık değil, birbirinden farklı alt tipleri olan bir şemsiye tanıdır. Uluslararası kullanılan NIH sınıflaması dört kategori tanımlar:
Kategori I — Akut bakteriyel prostatit. Ateş ve şiddetli bulgularla ani başlar; acil tedavi gerektirir.
Kategori II — Kronik bakteriyel prostatit. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla seyreder ve kültürde etken gösterilebilir. Görece nadirdir.
Kategori III — Kronik pelvik ağrı sendromu. En sık görülen gruptur. Prostat salgısında iltihap hücresi bulunup bulunmamasına göre IIIA (inflamatuar) ve IIIB (non-inflamatuar) olarak ikiye ayrılır.
Kategori IV — Asemptomatik inflamatuar prostatit. Şikayet yoktur; başka bir nedenle yapılan incelemede rastlantısal saptanır.
Neden "sendrom" deniyor?
Çünkü tabloyu tek bir neden değil, birden fazla mekanizma birlikte ayakta tutar. Bu yüzden iki hastanın şikayeti benzer görünse de tedavi planları farklı olabilir.
Şikayetler neden inatçı seyrediyor?
Hedef alınacak bir bakteri bulunmadığında, tabloyu sürdüren mekanizmalar genellikle şunlardır:
Süregelen inflamasyon. Prostat dokusunda ve pelvik taban kaslarında iltihabi süreç devam eder.
Dolaşım ve oksijenlenme azalması. Bölgesel kan akımının ve doku oksijenlenmesinin azalması iyileşmeyi yavaşlatır.
Ağrı yolaklarının duyarlılaşması. Uzun süren ağrı, sinir sisteminin uyarıyı daha şiddetli algılamasına yol açar. Bu duruma santral duyarlılaşma denir.
Kas spazmı ve stres. Pelvik taban kaslarındaki gerginlik ağrıyı artırır, ağrı da gerginliği besler. Stres bu döngüyü kuvvetlendirir.
Bu nedenle sorun çoğu hastada verilen antibiyotiğin yetersiz olması değil, ağrının kaynağının en baştan farklı bir yerde olmasıdır.
Hangi belirtiler görülür?
- Perine, kasık, testis veya penis ucunda üç aydan uzun süren ağrı
- İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, idrar akımında zayıflama
- Boşalma sırasında veya sonrasında ağrı
- Sertleşme sorunu veya cinsel istekte azalma
- Uzun süre oturmakla artan rahatsızlık
Şikayetler dalgalı seyreder. İyi ve kötü dönemler birbirini izler; bu durum tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Şiddeti ölçmek için NIH-CPSI adı verilen bir soru formu kullanılır. Aynı form tedavi yanıtını izlemekte de kullanılır.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Üç aydan uzun süren pelvik bölge ağrısı
- İdrar yakınmalarının haftalarca geçmemesi
- Boşalma sırasında veya sonrasında ağrı
- Ateşle birlikte şiddetli ağrı; bu tablo acil değerlendirme gerektirir
- İdrarda kan görülmesi
Kasık ağrısı ve idrar yakınmaları prostatite özgü değildir. Aynı şikayet listesi iyi huylu prostat büyümesi ve idrar yolu enfeksiyonu gibi tablolarda da karşımıza çıkar. Aşırı aktif mesane ve üretrit de benzer yakınma verebilir. PSA yüksekliğiyle seyreden ve ileri inceleme gerektiren durumlar ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle hiçbir tedavi, ayırıcı tanı tamamlanmadan başlatılmaz.
Değerlendirme ve tedavi basamakları
Değerlendirme öykü, muayene, idrar tahlili ve kültürle başlar. NIH-CPSI skoru kaydedilir; gerekli görüldüğünde ultrason ve PSA eklenir. Amaç bakteriyel alt tipi ayırmak ve benzer tabloları dışlamaktır.
Tedavi, hastanın baskın şikayetine göre kurulur. Tek bir ilaçla değil, birkaç basamağın birlikte yürütülmesiyle sonuç alınır.
Antibiyotik. Yalnızca bakteriyel alt tip saptandığında, uygun süre ve dozda kullanılır.
Alfa blokerler ve anti-inflamatuar ilaçlar. İdrar yakınmalarını ve ağrıyı hedefler.
Pelvik taban fizyoterapisi. Kas gerginliği belirgin olan hastalarda planın temel parçasıdır. Gevşeme egzersizleriyle birlikte yürütülür.
Sıcak oturma banyosu ve yaşam düzeni. Kas gevşemesine katkı sağlar; beslenme ve oturma düzeninin gözden geçirilmesi önerilir.
Nöropatik ağrı tedavisi ve psikolojik destek. Ağrının uzun sürdüğü ve duyarlılaşmanın öne çıktığı olgularda gündeme gelir.
Tamamlayıcı seçeneklerin yeri
Yukarıdaki basamaklardan yeterli yanıt alınamayan, şikayetleri sürdüğü için yaşam kalitesi düşen hastalarda bazı tamamlayıcı yöntemler planın yanına eklenebilir. Bunlar standart tedavinin yerine geçmez:
Her yöntemin kanıt düzeyi kendi sayfasında ayrıca anlatılır. Hangisinin uygun olduğu, hastanın baskın şikayetine ve eşlik eden bulgulara göre belirlenir.
Takipte "kendimi iyi hissediyorum" cümlesi tek başına yeterli değildir. Yanıtı ölçmek için tedavi öncesi ve sonrası NIH-CPSI skorları karşılaştırılır. Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez; bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Aylardır antibiyotik kullanıyorum, şikayetlerim neden geçmiyor?
Çünkü olguların yaklaşık yüzde 90'ında hedef alınacak bir bakteri yoktur. Kültürde üreme olmayan bu grup kronik pelvik ağrı sendromu başlığında değerlendirilir. Sorun genellikle yeterince güçlü antibiyotik kullanılmamış olması değil, ağrının kaynağının en baştan farklı bir yerde olmasıdır.
Kronik prostatit bulaşıcı mıdır?
Hayır. En sık görülen form olan kronik pelvik ağrı sendromu bulaşıcı bir enfeksiyon değildir. Cinsel yolla bulaşan bir etken düşünülüyorsa bu ayrıca araştırılır ve ayrı tedavi edilir.
Tanı için hangi tetkikler yapılır?
Ayrıntılı öykü ve muayene esastır. İdrar tahlili ve kültürü, şikayet şiddetini ölçen NIH-CPSI skorlaması, gerekli görüldüğünde ultrason ve PSA değerlendirmesi yapılır. Amaç bakteriyel alt tipi ayırmak ve benzer şikayet veren diğer tabloları dışlamaktır.
Tedavi ne kadar sürer?
Süre kişiden kişiye değişir; haftalar veya aylar sürebilir. Yanıt tek bir şikayet üzerinden değil, tedavi öncesi ve sonrası NIH-CPSI skorları karşılaştırılarak ölçülür.
Kronik prostatit kısırlık yapar mı?
Prostat iltihabının sperm parametrelerini etkileyebildiği bildirilmiştir. Çocuk isteği olan ve şikayetleri süren erkeklerde sperm analizi değerlendirmeye eklenir.
Cinsel işlevi etkiler mi?
Evet. Boşalma sırasında ağrı, sertleşme sorunu ve cinsel istekte azalma tabloya eşlik edebilir. Bu şikayetler tedavi planının dışında bırakılmaz; ağrı yönetimiyle birlikte ele alınır.
Prostat kanserine dönüşür mü?
Hayır. Kronik prostatit iyi huylu bir tablodur ve prostat kanserine dönüşmez. Yine de ilk değerlendirmede yaş ve bulgulara göre PSA bakılarak ayırıcı tanı yapılır.
Tamamlayıcı yöntemler standart tedavinin yerine geçer mi?
Hayır. ESWT, akupunktur, ozon, nöral terapi ve fitoterapi gibi yöntemler standart tedavilerin yerine geçmez; ancak standart tedavilerle birlikte, standart tedavilere dirençli hastalarda hekim değerlendirmesiyle kullanılabilir.
Yazan ve tıbbi olarak gözden geçiren: Prof. Dr. Murat Tuncer — Üroloji, İstanbul
Son gözden geçirme: · Bir sonraki gözden geçirme: 2027-09
Site editörü: mail@drmurattuncer.com · Editoryal politikamız
Kaynaklar
Randevu
Buradaki bilgiler geneldir. Sizin durumunuzda ne anlama geldiği muayene ve gereken tetkiklerden sonra netleşir. Varsa önceki tetkik ve raporlarınızı yanınızda getirin.